İş Kazası Tazminatı (5510 ve TBK): Kimler Talep Edebilir, Nasıl Hesaplanır?

İş kazası tazminatı, iş kazası sonucu yaralanan işçinin ya da ölüm hâlinde yakınlarının, uğradıkları zararların giderilmesi için işverenden talep edebileceği maddi ve manevi tazminattır. Bu rehberde iş kazasının tanımını, tazminatın hukuki dayanağını, kimlerin talep edebileceğini, talep edilebilecek tazminat türlerini, tazminatın kusur ve maluliyet üzerinden nasıl hesaplandığını, SGK yardımlarıyla ilişkisini, görevli mahkemeyi, zamanaşımını ve konuya ilişkin Yargıtay kararlarını ayrıntılı biçimde ele alıyoruz. İşverenin yükümlülüklerine ilişkin ayrıntı için İş Kazası: İşverenin Sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.

İş Kazası Nedir?

İş kazası, 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesinde tanımlanır. Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak başka yere gönderilmesi sırasında, emziren kadının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda ya da işverence sağlanan taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-gelişte meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaylar iş kazası sayılır.

Tazminatın Hukuki Dayanağı

İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alma yükümlülüğü Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesinde düzenlenmiştir:

TBK m.417 (ilgili fıkralar)

İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür.

İşverenin bu yükümlülüklere aykırı davranması sonucunda işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.

SGK tarafından sağlanan yardımlar ile işverenden istenen tazminat birbirinden farklıdır; SGK yardımları tazminat talebini tümüyle ortadan kaldırmaz, karşılanmayan zarar için işverene dava açılabilir.

Kimler Tazminat Talep Edebilir?

• Yaralanan işçi: Kazada bedenen veya ruhen zarar gören sigortalı, maddi ve manevi tazminat isteyebilir.
• Ölüm hâlinde destekten yoksun kalanlar: İşçinin ölümüyle desteğinden yoksun kalan eş, çocuklar, anne-baba ve koşulları varsa diğer yakınlar, destekten yoksun kalma tazminatı ve manevi tazminat isteyebilir.

Talep Edilebilecek Tazminat Türleri

• Maddi tazminat (iş göremezlik): Kaza nedeniyle çalışma ve kazanç gücünde meydana gelen kayıpların karşılanması.
• Manevi tazminat (TBK m.56): Bedensel bütünlüğün zedelenmesi veya ağır bedensel zarar ile ölümde yakınların duyduğu elem ve üzüntü için.
• Destekten yoksun kalma tazminatı (TBK m.53): Ölen işçinin desteğinden yoksun kalanların uğradığı maddi zararın giderilmesi.

İş Kazası Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Maddi tazminat hesabı, çeşitli değişkenlerin birlikte değerlendirilmesini gerektirir:

• Kusur oranı: İşveren ve işçinin (ve varsa üçüncü kişilerin) kusur payları bilirkişi incelemesiyle belirlenir; işçinin kusuru tazminattan indirilir.
• Maluliyet (sürekli iş göremezlik) oranı: Sağlık kurulu raporuyla saptanan kalıcı iş gücü kaybı oranı.
• Bakiye ömür ve aktif/pasif dönem: Muhtemel yaşam süresi yaşam tablosuna göre hesaplanır; çalışabilecek (aktif) ve sonrasındaki (pasif) dönemler ayrı değerlendirilir.
• Gelir (ücret): İşçinin giydirilmiş ücreti esas alınır.
• SGK gelirinin mahsubu: SGK’nın bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değeri, hesaplanan zarardan düşülür.

Yargıtay, bakiye ömrün belirlenmesinde PMF 1931 yaşam tablosunun esas alınması gerektiğini kabul etmektedir.

Manevi Tazminatın Belirlenmesi

Manevi tazminat, zarar görenin duyduğu elem ve acıyı bir ölçüde hafifletmeyi amaçlar. Belirlenirken tarafların ekonomik ve sosyal durumu, kusur oranları, olayın ağırlığı ve maluliyet derecesi birlikte değerlendirilir. Tazminat, zenginleşmeye yol açmayacak ama caydırıcı ve hakkaniyete uygun bir düzeyde olmalıdır.

SGK Yardımları ve İşverene Rücu

İş kazasında SGK; geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir bağlama gibi yardımlar yapar. SGK, kusuru oranında işverene rücu edebilir. İşçinin açtığı tazminat davasında ise SGK tarafından karşılanmayan zarar kısmı istenir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

İş kazasından doğan tazminat davalarında görevli mahkeme iş mahkemesidir. Yetki bakımından davalı işverenin yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir.

Zamanaşımı

İş kazası tazminatında işverenin sorumluluğu sözleşmeye aykırılık esasına dayandığından, kural olarak on yıllık zamanaşımı uygulanır (TBK m.146). Maluliyet oranının geç kesinleştiği hâllerde, artırılan tazminat yönünden zamanaşımının zararın kesin olarak belirlendiği tarihte başlayacağı kabul edilmektedir.

Gerekli Belgeler

• SGK iş kazası bildirimi ve kaza tespit tutanakları
• Hastane ve sağlık kurulu raporları (maluliyet)
• Bordrolar ve ücrete ilişkin belgeler
• Tanık bilgileri ve varsa kamera kayıtları
• Kusur ve hesap bilirkişisi raporları (yargılama aşamasında)

Sık Yapılan Hatalar

• SGK yardımı alındığı için ayrıca tazminat istenemeyeceğini sanmak.
• Maluliyet oranı kesinleşmeden açılan davada zamanaşımı başlangıcını yanlış hesaplamak.
• Giydirilmiş ücret yerine çıplak ücretle hesap yaptırmak.
• Manevi tazminat talebini dilekçede açıkça belirtmemek.
• Destekten yoksun kalanların hak sahipliğini eksik değerlendirmek.

Yargıtay Kararları

Bakiye Ömür PMF 1931 Tablosuna Göre Belirlenir

Tazminat hesabında muhtemel (bakiye) yaşam süresinin TRH 2010 yerine PMF 1931 yaşam tablosuna göre belirlenmesi gerekir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2021/4346, K. 2021/7777, T. 01.07.2021).

Sözleşmeye Aykırılık ve On Yıllık Zamanaşımı

İş kazasından doğan maddi tazminatta işverenin sorumluluğu sözleşmeye aykırılık hükümlerine dayanır ve on yıllık zamanaşımı uygulanır; maluliyet geç kesinleştiğinde artırılan tazminat için zamanaşımı, zararın kesin belirlendiği tarihte başlar (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2018/906, K. 2024/104, T. 14.02.2024).

Manevi Tazminatta Hakkaniyet ve Caydırıcılık

Sürekli maluliyet bırakan iş kazasında manevi tazminat; kusur oranları, maluliyet derecesi ve tarafların durumu gözetilerek, hakkaniyete uygun ve caydırıcı bir düzeyde belirlenmelidir (Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, E. 2015/8334, K. 2015/20893, T. 24.11.2015).

Karar özetleri bilgilendirme amaçlıdır. Güncel içtihat ve kararların tam metni için resmî kaynakların esas alınması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

SGK’dan yardım aldım, ayrıca tazminat isteyebilir miyim?

Evet. SGK yardımları tazminat talebini tümüyle ortadan kaldırmaz. SGK tarafından karşılanmayan zarar kısmı için işverene maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.

İş kazasında işçinin de kusuru varsa tazminat alınır mı?

Alınır. İşçinin kusuru, kusur oranı kadar tazminattan indirilir; kusur tamamen işçide değilse tazminat hakkı devam eder.

Ölümlü iş kazasında kimler tazminat isteyebilir?

Ölen işçinin desteğinden yoksun kalan eş, çocuklar, anne-baba ve koşulları varsa diğer yakınlar destekten yoksun kalma ve manevi tazminat isteyebilir.

İş kazası tazminatı nasıl hesaplanır?

Kusur oranı, maluliyet derecesi, giydirilmiş ücret ve bakiye ömür birlikte değerlendirilir; SGK’nın bağladığı gelirin peşin değeri hesaplanan zarardan düşülür.

İş kazası tazminatında zamanaşımı kaç yıldır?

Kural olarak on yıllık zamanaşımı uygulanır. Maluliyet oranının geç kesinleştiği hâllerde, artırılan tazminat yönünden zamanaşımı zararın kesin belirlendiği tarihte başlar.

İş kazası davası hangi mahkemede açılır?

Görevli mahkeme iş mahkemesidir. Yetki bakımından davalı işverenin yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir.

Maluliyet oranı tazminatı nasıl etkiler?

Maluliyet oranı yükseldikçe iş gücü kaybı ve dolayısıyla maddi tazminat da artar. Oran, sağlık kurulu raporuyla belirlenir.

İlgili konular: destekten yoksun kalma tazminatı ve maddi ve manevi tazminat.

Hukuki Destek İçin İletişime Geçin

İş kazası tazminatında kusur, maluliyet ve hesaplama ayrıntıları sonucu doğrudan etkiler. Av. Faruk Durak Hukuk Bürosu (İzmir, Bornova) ile iletişime geçebilir veya 0532 179 81 51 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Tazminat tutarı her dosyanın somut koşullarına göre değişir; süreç için bir avukattan destek alınması önerilir.