Anlaşmalı Boşanma Davası (TMK 166/3): Şartları, Protokolü, Süreci ve Yargıtay Kararları

Anlaşmalı boşanma, en az bir yıl sürmüş evliliklerde eşlerin boşanmanın tüm sonuçları üzerinde anlaşarak çoğu zaman tek celsede evlilik birliğini sona erdirebildiği boşanma türüdür. Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında (TMK 166/3) düzenlenmiştir. Bu rehberde anlaşmalı boşanmanın kanuni dayanağını, çekişmeli boşanmadan farkını, şartlarını, boşanma protokolünde yer alması gerekenleri, örnek protokol ve dava dilekçesi maddelerini, gerekli belgeleri, dava sürecini, kararın kesinleşmesini, masrafları, yurt dışında yaşayanlar için uygulamayı, anlaşmadan dönme ihtimalini, mal rejiminin tasfiyesini ve konuya ilişkin Yargıtay kararlarını ayrıntılı biçimde ele alıyoruz.

Anlaşmalı Boşanma Nedir?

Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanma konusunda ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda tam bir uzlaşıya vararak mahkemeye birlikte başvurduğu ya da bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul ettiği boşanma yöntemidir. Çekişmeli boşanmadan farklı olarak kusur ispatı, tanık dinletme ve uzun yargılama gerekmez. Taraflar bir boşanma protokolü hazırlar, hâkim bu protokolü ve tarafların iradesini denetleyerek çoğu zaman tek celsede boşanmaya karar verir. Anlaşmalı boşanma, evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayanır; ancak burada sarsılma ayrıca ispatlanmaz, tarafların uzlaşısıyla var kabul edilir.

Kanuni Dayanak: TMK m. 166

Anlaşmalı boşanmanın dayanağı, Türk Medeni Kanunu’nun “Evlilik birliğinin sarsılması” başlıklı 166. maddesinin üçüncü fıkrasıdır. Maddenin ilgili metni şöyledir:

Madde 166 – (1) Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.

(3) Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.

Görüldüğü üzere kanun; bir yıllık evlilik süresini, tarafların bizzat dinlenmesini ve protokolün hâkim tarafından uygun bulunmasını zorunlu kılmaktadır.

Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma Farkı

Hangi yolun uygun olduğu, eşlerin uzlaşı düzeyine göre değişir. Temel farklar aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Çekişmeli sürecin işleyişi için çekişmeli boşanma davası yazımızı inceleyebilirsiniz.

Anlaşmalı Boşanmanın Şartları

TMK 166/3 uyarınca anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için dört şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:

• Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması: Bir yıldan kısa süren evliliklerde anlaşmalı boşanma yolu kapalıdır. Bu süre dolmadan boşanmak isteyen eşler çekişmeli boşanma davası açmak durumundadır. Bir yıllık süre evlenme tarihinden itibaren hesaplanır.
• Tarafların birlikte başvurması veya davanın kabulü: Eşler ya birlikte dava açar ya da bir eşin açtığı davayı diğeri kabul eder. Kabul, duruşmada açıkça beyan edilmelidir.
• Tarafların hâkim tarafından bizzat dinlenmesi: Hâkimin, iradelerin serbestçe açıklandığına bizzat kanaat getirmesi gerekir. Bu nedenle taraflar duruşmaya kural olarak bizzat katılır. Yalnızca vekille takip, bu şartı karşılamaz.
• Protokolün hâkim tarafından uygun bulunması: Boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumuna ilişkin düzenleme hâkim denetiminden geçer. Hâkim, özellikle çocukların yararına aykırı gördüğü noktalarda değişiklik önerebilir.

Boşanma Protokolünde Bulunması Gerekenler

Boşanma protokolü, anlaşmalı boşanmanın belkemiğidir. Protokolde boşanmanın tüm sonuçlarının tereddüde yer bırakmayacak biçimde düzenlenmesi gerekir. Eksik veya belirsiz bir protokol, hâkim tarafından kabul edilmeyebilir ya da ileride yeni uyuşmazlıklara yol açar. Protokolde yer alması gereken başlıca konular şunlardır:

• Velayet: Ortak çocukların velayetinin hangi eşte kalacağı. Çocuğun üstün yararı esastır ve hâkim bu konuyu ayrıca denetler.
• Kişisel ilişki (görüşme): Velayeti almayan eşin çocukla hangi gün, saat ve sürelerle görüşeceği. Belirsiz ifadeler yerine somut gün ve saatlerin yazılması uygulamada önemlidir.
• İştirak nafakası: Çocuğun bakım, eğitim ve sağlık giderlerine katılım payı, tutarı ve yıllık artış oranı.
• Yoksulluk nafakası: Eşlerden birine ödenecekse tutarı ve koşulları; ödenmeyecekse bundan karşılıklı feragat. Yoksulluk nafakasından feragat bağlayıcı sonuçlar doğurabileceğinden dikkatle değerlendirilmelidir.
• Maddi ve manevi tazminat: Talep edilip edilmediği, edilecekse miktarı ve ödeme biçimi.
• Mal paylaşımı ve ziynet: Edinilmiş mallar ile ziynet eşyalarının paylaşımı veya bu konularda karşılıklı feragat.
• Kadının soyadı: Kadının boşanmadan sonra evlilik soyadını kullanmaya devam edip etmeyeceği.
• Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti: Bu kalemlerin kim tarafından karşılanacağı.

Mal paylaşımı için ayrıntılı bilgiyi boşanmada mal paylaşımı, nafaka türleri için nafaka türleri, velayet için velayet ve ziynet için ziynet eşyaları davası yazılarımızda bulabilirsiniz.

Protokolün madde madde nasıl hazırlanacağı, her bir maddede dikkat edilmesi gereken noktalar ve hakimin protokole müdahalesi için anlaşmalı boşanma protokolü rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Anlaşmalı Boşanma Protokolü Örneği

Aşağıdaki metin, bir anlaşmalı boşanma protokolünün genel yapısını gösteren örnek bir şablondur. Her dosyanın koşulları farklı olduğundan, protokolün somut duruma göre bir avukat gözetiminde hazırlanması önemlidir.

Anlaşmalı Boşanma Dava Dilekçesi Örneği

Protokolün yanında mahkemeye bir dava dilekçesi de sunulur. Aşağıda örnek bir dilekçe iskeleti yer almaktadır:

Bu şablonlar yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Hatalı veya eksik bir dilekçe ve protokol hak kaybına yol açabileceğinden, dosyanıza özel metinlerin hazırlanması önerilir.

Gerekli Belgeler

Anlaşmalı boşanma başvurusunda genellikle şu belgeler gerekir:

• Tarafların kimlik bilgileri (nüfus kayıtları mahkemece sistem üzerinden incelenir)
• Taraflarca imzalanmış anlaşmalı boşanma protokolü
• Boşanma dava dilekçesi
• Avukatla takip ediliyorsa vekâletname

Dava Süreci: Adım Adım

1. Boşanma protokolünün hazırlanması ve taraflarca imzalanması.
2. Boşanma dava dilekçesinin, protokolle birlikte yetkili aile mahkemesine sunulması.
3. Mahkemece duruşma günü verilmesi.
4. Duruşmada tarafların bizzat dinlenmesi ve protokolün hâkim tarafından değerlendirilmesi.
5. Hâkimin uygun görmesi hâlinde boşanmaya karar verilmesi.
6. Gerekçeli kararın yazılması, tebliği ve kesinleşmesi; ardından nüfusa işlenmesi.

Yetkili mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. İzmir’de hangi davanın nerede görüldüğü için İzmir’de boşanma davası hangi adliyede açılır yazımıza bakabilirsiniz.

Tarafların Duruşmada Bizzat Dinlenmesi

TMK 166/3 açıkça hâkimin “tarafları bizzat dinleyerek” iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesini aradığından, anlaşmalı boşanmada tarafların duruşmaya bizzat katılması kural olarak zorunludur. Vekil (avukat) bulundurmak mümkün ve yararlıdır, ancak vekilin katılımı tarafların bizzat dinlenmesi şartının yerini tutmaz. Nitekim Yargıtay, taraf vekillerince imzalanan protokole dayanılarak ve taraf bizzat dinlenmeden anlaşmalı boşanma kararı verilmesini usul ve kanuna aykırı bularak bozma sebebi saymıştır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/7601, K. 2021/6759, T. 04.10.2021).

Hâkimin Protokole Müdahalesi

Hâkim, tarafların ve özellikle çocukların menfaatini göz önünde tutarak protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Ancak bu değişiklikler taraflarca da kabul edilmedikçe boşanmaya karar verilemez. Yargıtay, protokole müdahale gerektiği hâlde mevcut hâliyle onaylanıp boşanmaya hükmedilmesini usule aykırı bulmuş ve ayrıca boşanma kararının bir koşula bağlanamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2005/6126, K. 2005/7139, T. 02.05.2005).

Kararın Kesinleşmesi ve İstinaftan Feragat

Boşanma, kararın verilmesiyle değil kesinleşmesiyle hüküm doğurur. Anlaşmalı boşanmada taraflar, gerekçeli kararı tebliğ aldıktan sonra istinaf (kanun yolu) haklarından feragat ederek kararın daha hızlı kesinleşmesini sağlayabilir. Karar kesinleştikten sonra mahkeme, boşanmayı nüfus müdürlüğüne bildirir ve kayıtlara işlenir. Kesinleşmeden önce taraflar hukuken evli sayılmaya devam eder.

Masraflar ve Vekâlet

Anlaşmalı boşanmanın başlıca masraf kalemleri; başvuru ve karar harçları, dosya ve tebligat giderleri ile avukatla çalışılıyorsa vekâlet ücretidir. Harç ve gider tarifeleri her yıl güncellendiğinden, güncel tutar için başvuru anında bilgi alınması yerinde olur. Masrafların taraflar arasında nasıl paylaşılacağı protokolde düzenlenebilir.

Yurt Dışında Yaşayanlar İçin Anlaşmalı Boşanma

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları da Türkiye’de anlaşmalı boşanma davası açabilir. Tarafların bizzat dinlenmesi şartı burada da geçerli olduğundan, duruşma gününde hazır bulunulması önem taşır. Ayrıca yabancı bir mahkemeden alınan boşanma kararının Türkiye’de sonuç doğurması için tanıma-tenfiz süreci gerekir. Yabancı makamlardan alınan belgelerde apostil veya usulüne uygun onay aranabilir. Bu konuda yurt dışında boşanma ve tanıma-tenfiz yazımızı inceleyebilirsiniz.

Anlaşmalı Boşanmadan Dönülebilir mi?

Taraflardan biri, protokolü imzalamış ve hatta duruşmada beyanda bulunmuş olsa dahi, boşanma kararı kesinleşmeden anlaşma iradesinden dönebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bunu engelleyen bir kanun hükmü bulunmadığını ve bu hâlde davanın çekişmeli boşanma olarak görülmesi gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/2-1941, K. 2019/475, T. 18.04.2019). Bu durumda tarafların kusur ve delil iddialarını ortaya koyması gerekir.

Protokolün Sonradan Uyarlanması

Anlaşmalı boşanma protokolü, hâkim onayına bağlı bir sözleşme niteliğindedir. Boşanmadan sonra öngörülemeyen ve olağanüstü nitelikte bir değişiklik, protokoldeki edimler arasındaki dengeyi taraflardan biri aleyhine aşırı biçimde bozarsa, sözleşmenin değişen koşullara uyarlanması gündeme gelebilir. Yargıtay, bu talebin dürüstlük ve hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde değerlendirileceğini belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2016/22844, K. 2017/14728, T. 18.12.2017). Özellikle nafaka gibi sürekli edimlerde, koşulların değişmesi hâlinde nafaka artırım veya azaltım davası da ayrı bir yol olarak değerlendirilir.

Mal Rejiminin Tasfiyesi ve Protokol

Taraflar protokolde mal paylaşımını düzenlemişse, bu konuda ayrıca dava açmalarına gerek kalmaz. Ancak protokolde mal rejiminin tasfiyesine ilişkin bir düzenleme yoksa ya da bu haktan açıkça feragat edilmemişse, edinilmiş mallara katılma rejiminden doğan katılma alacağı daha sonra ayrı bir mal rejiminin tasfiyesi davasıyla istenebilir. Bu nedenle protokolde mal paylaşımı başlığının açık biçimde düzenlenmesi önemlidir. Evlilik öncesi veya sırasında yapılan düzenlemeler için mal rejimi sözleşmesi (evlilik sözleşmesi) yazımızı inceleyebilirsiniz.

Boşanma Sonrası Nafaka ve Velayet Değişikliği

Anlaşmalı boşanmada kararlaştırılan iştirak ve yoksulluk nafakası, koşulların değişmesi hâlinde sonradan açılacak bir dava ile artırılabilir veya azaltılabilir. Benzer şekilde, çocuğun üstün yararı gerektirdiğinde velayet de yeniden düzenlenebilir. Ayrıntılar için nafaka artırım ve azaltım davası yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Protokolde velayet, nafaka veya mal paylaşımı gibi bir başlığın eksik ya da belirsiz bırakılması.
• İleride nafaka talep etme ihtimali düşünülmeden yoksulluk nafakasından peşinen feragat edilmesi.
• Ziynet eşyaları ve edinilmiş mallar konusunda açık bir düzenleme yapılmaması.
• Bir yıllık evlilik süresi dolmadan anlaşmalı boşanma beklentisine girilmesi.
• Tarafların duruşmaya bizzat katılmasının gerektiğinin göz ardı edilmesi.
• Kişisel ilişki günlerinin somut yazılmaması nedeniyle ileride uyuşmazlık doğması.

Yargıtay Kararları

Konuya ilişkin güncel yargı uygulamasını gösteren bazı kararlar şunlardır:

Taraflar Bizzat Dinlenmeden Karar Verilemez

Taraf vekillerince imzalanan protokole dayanılarak ve taraf hâkim tarafından bizzat dinlenmeden TMK 166/3 uyarınca boşanmaya karar verilmesi usul ve kanuna aykırıdır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/7601, K. 2021/6759, T. 04.10.2021).

Hâkimin Değişikliği Kabul Edilmeden Boşanma Olmaz

Hâkim protokolde gerekli gördüğü değişikliği yapabilir; ancak bu değişiklik taraflarca kabul edilmedikçe boşanmaya karar verilemez ve boşanma kararı koşula bağlanamaz (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2005/6126, K. 2005/7139, T. 02.05.2005).

Karar Kesinleşmeden İradeden Dönülebilir

Anlaşmalı boşanma kararı kesinleşmeden taraf anlaşma iradesinden dönebilir; bu hâlde dava çekişmeli boşanma olarak görülür (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/2-1941, K. 2019/475, T. 18.04.2019).

Protokol Değişen Koşullara Uyarlanabilir

Anlaşmalı boşanma protokolü hâkim onayına bağlı bir sözleşmedir; sonradan ortaya çıkan olağanüstü değişiklik edimler dengesini aşırı bozarsa uyarlama istenebilir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2016/22844, K. 2017/14728, T. 18.12.2017).

Karar özetleri bilgilendirme amaçlıdır. Güncel içtihat ve kararların tam metni için resmî kaynakların esas alınması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Anlaşmalı boşanma kaç celsede biter?

İyi hazırlanmış bir protokol ve tarafların katılımıyla anlaşmalı boşanma çoğu zaman tek celsede sonuçlanır. Kesinleşme ve nüfusa işlenme süreci ayrıca tamamlanır.

Anlaşmalı boşanma için bir yıl şartı var mı?

Evet. Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Bu süre dolmadan yalnızca çekişmeli boşanma davası açılabilir.

Anlaşmalı boşanmada avukat zorunlu mu?

Avukat bulundurmak zorunlu değildir, ancak protokolün eksiksiz ve hak kaybına yol açmayacak biçimde hazırlanması için tavsiye edilir. Avukatın katılımı, tarafların bizzat dinlenmesi şartının yerini tutmaz.

Anlaşmalı boşanmada taraflar duruşmaya gelmek zorunda mı?

Kural olarak evet. Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi gerektiğinden, taraflar duruşmaya bizzat katılır. Yargıtay, taraf dinlenmeden verilen kararı bozmaktadır.

Taraflardan biri duruşmaya gelmezse ne olur?

Taraflardan biri gelmez ya da anlaşma iradesini sürdürmezse, dava anlaşmalı olarak sonuçlandırılamaz ve çekişmeli boşanma olarak devam eder.

Anlaşmalı boşanma protokolünden vazgeçilebilir mi?

Boşanma kararı kesinleşmeden taraf anlaşma iradesinden dönebilir. Bu hâlde dava çekişmeli boşanma olarak görülmeye devam eder.

Protokolde nafakadan feragat sonradan değiştirilebilir mi?

İştirak nafakası çocuğun yararına ilişkin olduğundan koşullar değiştiğinde yeniden düzenlenebilir. Yoksulluk nafakasından feragat ise bağlayıcı sonuçlar doğurabileceğinden, feragat öncesinde dikkatli değerlendirme yapılmalıdır.

Protokolde yazılmayan mal paylaşımı sonradan istenebilir mi?

Protokolde mal rejiminin tasfiyesi düzenlenmemiş ve bu haktan açıkça feragat edilmemişse, katılma alacağı daha sonra ayrı bir dava ile istenebilir.

Yurt dışındaki eşler Türkiye’de anlaşmalı boşanabilir mi?

Evet. Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları Türkiye’de anlaşmalı boşanabilir; ancak bizzat dinlenme şartı nedeniyle duruşmada hazır bulunulması gerekir. Yabancı mahkeme kararı için ise tanıma-tenfiz süreci işletilir.

Anlaşmalı boşanma ne zaman kesinleşir?

Gerekçeli kararın taraflara tebliğ edilip kanun yolu süresinin dolması veya tarafların istinaftan feragat etmesiyle karar kesinleşir. Boşanma, kesinleşmeyle hüküm doğurur.

Anlaşmalı boşanma hangi mahkemede açılır?

Anlaşmalı boşanma davası aile mahkemesinde açılır. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.

Hukuki Destek İçin İletişime Geçin

Anlaşmalı boşanma protokolünüzü ve dava dilekçenizi güvenli biçimde hazırlamak ve süreci doğru yürütmek için Av. Faruk Durak Hukuk Bürosu (İzmir, Bornova) ile iletişime geçebilir veya 0532 179 81 51 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosya kendi somut koşulları içinde değerlendirilmelidir.