İş Kazasında İşverenin Sorumluluğu (TBK 417 / 6331): Maddi-Manevi Tazminat ve Kusur

İş kazası, işçi açısından ağır sağlık ve gelir kayıplarına, işveren açısından ise kapsamlı bir hukuki sorumluluğa yol açar. İşçinin yaralandığı veya hayatını kaybettiği olaylarda işveren; işçiye veya geride kalan yakınlarına maddi ve manevi tazminat ödemekle yükümlü olabilir. Bu sorumluluğun kaynağı, işverenin işçiyi gözetme (koruma) borcudur.

İşverenin işçiyi gözetme yükümlülüğü Türk Borçlar Kanunu’nda açıkça düzenlenmiştir.

Türk Borçlar Kanunu m. 417/2: “İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür. İşverenin yukarıdaki hükümler dahil, kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.”

İş Kazası Nedir?

İş kazası, sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle veya işin yürütümü sırasında meydana gelen ve bedence ya da ruhça engelli hale gelmesine yol açan olaydır. Sigortalının işyerinde, görevli olarak başka bir yere gönderildiğinde veya işverence sağlanan taşıtla işe gidip gelirken uğradığı kazalar da iş kazası sayılır. İş kazasının tespiti, tazminat sürecinin ön koşuludur.

İşverenin Sorumluluğunun Niteliği: Objektifleştirilmiş Kusur

İşverenin iş kazasından doğan sorumluluğu, kusura dayalı bir sorumluluktur. Ancak Yargıtay uygulamasında bu kusur, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının (6331 sayılı Kanun) işverene yüklediği geniş yükümlülükler nedeniyle objektifleştirilmiş biçimde değerlendirilir. İşveren yalnızca asgari yasal önlemleri almakla yetinemez; bilim ve teknolojinin gerektirdiği her türlü önlemi almak zorundadır. Bu yönüyle sorumluluk kusursuz sorumluluğa yaklaşsa da tam anlamıyla kusursuz sorumluluk değildir; işverenin bir kusurunun bulunması gerekir.

Nedensellik Bağının Kesilmesi

İşverenin sorumlu tutulabilmesi için kaza ile işverenin davranışı (veya önlem eksikliği) arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. Yargıtay’a göre bu bağ üç halde kesilir ve işverenin sorumluluğu ortadan kalkabilir:

• Mücbir sebep: Öngörülemeyen ve önlenemeyen dış olaylar.
• Zarar görenin (işçinin) ağır kusuru: Kazaya münhasıran işçinin kusurunun sebep olması.
• Üçüncü kişinin ağır kusuru: Kazanın tamamen üçüncü bir kişinin eylemi sonucu meydana gelmesi.

Bu hallerden biri tam olarak gerçekleşmediğinde, kusur oranları belirlenerek tazminat buna göre paylaştırılır. Kaçınılmazlık (olayın alınabilecek tüm önlemlere rağmen önlenememesi) durumunda ise kusur, hakkaniyet ilkesine göre taraflar arasında dağıtılır.

İş Kazası Tazminat Türleri

Maddi tazminat hesabında, SGK tarafından bağlanan gelirlerin peşin sermaye değeri işverenin sorumluluğundan düşülür; böylece mükerrer ödeme önlenir.

Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş ya da avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. İş kazası tazminat davaları kusur ve maluliyet tespiti yönünden teknik olduğundan, işlem yapmadan önce bir avukata danışmanız önerilir.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2024/625, K. 2024/14147, T. 26.12.2024: İş sağlığı ve güvenliği mevzuatının (6331 sayılı Kanun) işverene yüklediği yükümlülükler nedeniyle işverenin sorumluluğu objektifleştirilmiş kusura dayanır ve kusursuz sorumluluğa yaklaşır; ancak tam anlamıyla kusursuz sorumluluk değildir, işverenin kusurunun bulunması gerekir. Kusur oranları üç kişilik bilirkişi heyetiyle yeniden değerlendirilmelidir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2012/21-1121, K. 2013/386, T. 20.03.2013: İşverenin sorumluluğu için gereken uygun nedensellik bağı; mücbir sebep, zarar görenin kusuru veya üçüncü kişinin kusurunun bulunması hallerinde kesilir. Bu hallerden biri gerçekleştiğinde işverenin sorumluluğu doğmaz.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2015/21-983, K. 2019/252, T. 07.03.2019: Kazanın meydana gelmesinde kaçınılmazlığın önemli rol oynadığı hallerde, kusur hakkaniyet ilkeleri gözetilerek paylaştırılır; somut olayda işverenin yüzde 60, işçinin yüzde 40 oranında kusurlu kabul edilmesi adil bir çözüm olarak benimsenmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

İş kazasında işveren her zaman sorumlu mudur?

İşverenin sorumluluğu kusura dayanır; ancak iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri nedeniyle bu kusur objektifleştirilmiş biçimde değerlendirilir. Mücbir sebep, işçinin veya üçüncü kişinin ağır kusuru gibi nedensellik bağını kesen hallerde sorumluluk doğmayabilir.

Hangi tazminatlar istenebilir?

Yaralanan işçi sürekli ve geçici iş göremezlik ile tedavi giderlerini, ölüm halinde yakınlar destekten yoksun kalma tazminatını talep edebilir. Ayrıca ağır bedensel zarar veya ölüm nedeniyle manevi tazminat istenebilir.

SGK’nın ödediği gelir tazminattan düşülür mü?

Evet. SGK tarafından bağlanan gelirlerin peşin sermaye değeri, işverenin sorumlu olduğu maddi tazminattan düşülür. Böylece aynı zararın iki kez karşılanması önlenir.

Kaçınılmazlık halinde tazminat ödenmez mi?

Kaçınılmazlık, kusuru tamamen ortadan kaldırmaz. Bu durumda kusur, hakkaniyet ilkesine göre taraflar arasında paylaştırılır ve tazminat buna göre belirlenir.

İş kazası tazminat davasında zamanaşımı nedir?

Kural olarak kaza tarihinden itibaren 10 yıldır. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı uygulanabilir. İlerleyen maluliyette süre, kesinleşen son rapor tarihinden başlar.

Hangi mahkemede dava açılır?

Görevli mahkeme İş Mahkemesidir. Yetki; davalı işverenin yerleşim yeri, kazanın olduğu yer veya işçinin ya da yakınlarının yerleşim yeri mahkemesine aittir.

İlgili konular: iş kazası tazminatı, destekten yoksun kalma tazminatı ve maddi ve manevi tazminat.

Hukuki Destek İçin İletişime Geçin

İş kazası tazminat davalarında kusur ve maluliyet oranlarının doğru tespit edilmesi, tazminatın eksiksiz hesaplanması bakımından belirleyicidir. İzmir ve Bornova’daki iş kazası ve tazminat süreçleriniz için iletişim sayfamızdan veya +90 532 179 81 51 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.