İş Sözleşmesinin Türleri ve Belirli Süreli İş Sözleşmesi (İş Kanunu m. 11)

İş ilişkisinin kurulduğu sözleşmenin türü, işçinin ve işverenin haklarını doğrudan etkiler. Bir sözleşmenin belirli süreli mi yoksa belirsiz süreli mi olduğu, iş güvencesinden kıdem ve ihbar tazminatına kadar birçok konuda belirleyici olur. Bu nedenle sözleşmenin türünün ve koşullarının doğru değerlendirilmesi büyük önem taşır.

Bu rehberde iş sözleşmesi türlerini, belirli ve belirsiz süreli sözleşmeler arasındaki farkları, belirli süreli sözleşmenin geçerlilik koşullarını, zincirleme sözleşme yasağını ve bunların iş güvencesine etkisini 4857 sayılı İş Kanunu ile Yargıtay içtihadı ışığında ele alıyoruz.

İçindekiler

• İş Sözleşmesi Nedir ve Türleri Nelerdir?
• Belirli ve Belirsiz Süreli İş Sözleşmeleri (m. 11)
• Objektif Koşul ve Zincirleme Sözleşme Yasağı
• Belirli ve Belirsiz Süreli Sözleşme Karşılaştırması
• Tam Süreli ve Kısmi Süreli Sözleşmeler
• Çağrı Üzerine ve Deneme Süreli Sözleşmeler
• Ayrım Yapma Yasağı
• Belirli Süreli Sözleşmede Fesih ve Haklar
• Yargıtay’ın Yaklaşımı
• Sık Sorulan Sorular

İş Sözleşmesi Nedir ve Türleri Nelerdir?

İş sözleşmesi, işçinin bağımlı olarak iş görmeyi, işverenin de ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. İş Kanunu, çalışma biçimine göre farklı sözleşme türleri öngörür. Başlıca türler şunlardır:

• Belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmeleri
• Tam süreli ve kısmi süreli iş sözleşmeleri
• Çağrı üzerine çalışmaya dayalı sözleşmeler
• Deneme süreli sözleşmeler
• Takım sözleşmesi ile oluşturulan iş ilişkileri

Belirli ve Belirsiz Süreli İş Sözleşmeleri (m. 11)

Bir iş sözleşmesinin belirli mi yoksa belirsiz süreli mi olduğu, İş Kanunu’nun 11. maddesinde düzenlenmiştir. Kural, sözleşmenin belirsiz süreli sayılmasıdır. Belirli süreli sözleşme ise ancak objektif koşulların varlığında kurulabilir.

4857 sayılı İş Kanunu Madde 11

İş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı halde sözleşme belirsiz süreli sayılır. Belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan iş sözleşmesi belirli süreli iş sözleşmesidir.

Belirli süreli iş sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça, birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz. Aksi halde iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir.

Esaslı nedene dayalı zincirleme iş sözleşmeleri, belirli süreli olma özelliğini korurlar.

Objektif Koşul ve Zincirleme Sözleşme Yasağı

Belirli süreli bir sözleşmenin geçerli olabilmesi için objektif bir nedenin bulunması gerekir. Belirli bir işin tamamlanması, belirli bir olgunun ortaya çıkması ya da mevsimlik ve proje bazlı işler bu nedenlere örnektir. Objektif neden bulunmadan yapılan belirli süreli sözleşme, işçi yönünden belirsiz süreli sözleşmenin sonuçlarını doğurabilir.

Belirli süreli sözleşmeler, esaslı bir neden olmadıkça üst üste (zincirleme) yenilenemez. Esaslı neden olmaksızın yapılan zincirleme sözleşmeler başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Buna karşılık esaslı nedene dayalı zincirleme sözleşmeler belirli süreli olma özelliğini korur.

Belirli ve Belirsiz Süreli Sözleşme Karşılaştırması

Tam Süreli ve Kısmi Süreli Sözleşmeler

İşçinin normal haftalık çalışma süresinin tamamını çalıştığı sözleşme tam süreli, emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az çalıştığı sözleşme ise kısmi süreli iş sözleşmesidir. Kısmi süreli çalışan işçiye, salt bu nedenle tam süreli emsal işçiden farklı işlem yapılamaz. İşçinin hakları, çalıştığı süreyle orantılı biçimde belirlenir.

Çağrı Üzerine ve Deneme Süreli Sözleşmeler

Çağrı üzerine çalışma, işçinin işverenin ihtiyaç duyduğu anda iş görmeyi üstlendiği kısmi süreli bir çalışma biçimidir. Taraflar çalışma süresini belirlememişse haftalık çalışma süresi kanunen belirli kabul edilir ve işçi çağrılmasa dahi bu süre için ücrete hak kazanır.

Deneme süreli sözleşmelerde taraflar, iş ilişkisinin başında bir deneme dönemi kararlaştırabilir. Deneme süresi en çok iki aydır ve toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir. Deneme süresi içinde taraflar sözleşmeyi bildirimsiz ve tazminatsız feshedebilir. Ancak işçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır.

Ayrım Yapma Yasağı

Belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiye, belirli süreli olmasından ötürü, belirsiz süreli emsal işçiden farklı işlem yapılamaz. İşçiye sağlanan ücret ve diğer haklar bakımından haklı bir neden bulunmadıkça ayrım gözetilemez. Bu ilke kısmi süreli çalışanlar için de geçerlidir.

Belirli Süreli Sözleşmede Fesih ve Haklar

Belirli süreli sözleşme kural olarak sürenin dolmasıyla kendiliğinden sona erer. İşveren sözleşmeyi haklı bir neden olmaksızın süresinden önce feshederse, işçi kalan süreye ilişkin ücretini (bakiye süre ücretini) talep edebilir. Bu tutardan, işçinin sözleşme sona ermeseydi yapması gereken giderler ve başka bir işten elde ettiği ya da elde etmekten kasten kaçındığı kazançlar indirilebilir.

Belirli süreli sözleşmede kural olarak ihbar tazminatı gündeme gelmez. Kıdem tazminatı ise, sözleşme kıdem tazminatına hak kazandıran bir biçimde sona ererse talep edilebilir. Örneğin işverenin haksız feshi, işçinin haklı nedenle feshi ya da emeklilik gibi hallerde kıdem tazminatı hakkı doğabilir.

Yargıtay’ın Yaklaşımı

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre, objektif bir neden bulunmaksızın belirli süreli yapılan ve işverence süresinden önce haklı neden olmaksızın feshedilen sözleşmelerde, işverenin sözleşmenin belirsiz süreli olduğunu ileri sürmesi hakkın kötüye kullanılması sayılır. Bu durumda işçi yararına, sözleşme belirli süreli kabul edilir ve işçi kalan süre ücretini talep edebilir. Buna karşılık bu hallerde işçinin ihbar tazminatı talebi dinlenmez.

Yüksek mahkeme, salt yabancılık unsurunun ya da çalışma izninin süreli olmasının tek başına objektif neden oluşturmayacağını kabul eder. Buna karşılık belirli bir projeyle sınırlı işler ile teknik direktör ve antrenör gibi nitelikli işlerde belirli süreli sözleşme yapılabileceğini benimser.

Sık Sorulan Sorular

Belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışan işe iade davası açabilir mi?

Kural olarak hayır. İş güvencesi hükümleri belirsiz süreli sözleşmeyle çalışanlar için öngörülmüştür. Ancak objektif neden bulunmaksızın belirli süreli yapılan bir sözleşme, somut koşullara göre belirsiz süreli sözleşmenin sonuçlarını doğurabilir.

Belirli süreli sözleşme kaç kez yenilenebilir?

Belirli süreli sözleşme, esaslı bir neden olmadıkça üst üste (zincirleme) yenilenemez. Esaslı neden olmadan yapılan zincirleme sözleşmeler başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Esaslı nedene dayanan yenilemeler ise belirli süreli olma özelliğini korur.

İşveren belirli süreli sözleşmeyi süresinden önce feshederse ne olur?

İşveren haklı bir neden olmaksızın sözleşmeyi süresinden önce feshederse, işçi kalan süreye ilişkin ücretini talep edebilir. Bu tutardan işçinin tasarruf ettiği giderler ve başka işten elde ettiği kazançlar indirilebilir.

Belirli süreli sözleşmede kıdem tazminatı alınır mı?

Sözleşme kıdem tazminatına hak kazandıran bir biçimde sona ererse kıdem tazminatı talep edilebilir. İşverenin haksız feshi, işçinin haklı nedenle feshi ya da emeklilik bu hallere örnektir.

Deneme süresi en fazla ne kadar olabilir?

Deneme süresi en çok iki aydır. Toplu iş sözleşmesiyle bu süre dört aya kadar uzatılabilir. Deneme süresi içinde sözleşme bildirimsiz ve tazminatsız feshedilebilir, ancak çalışılan günlere ait ücret ve haklar saklıdır.

Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki görüş ya da avukatlık hizmeti niteliğinde değildir. İş sözleşmesinin türü ve buna bağlı haklar her olayda ayrı değerlendirildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir. İzmir ve çevresinde iş hukuku alanında destek için Av. Faruk Durak ile iletişime geçebilirsiniz.

İlgili Yazılar

• İşe İade Davası: Şartları, Süresi, Tazminatı ve Yargıtay Kararları
• Haklı Nedenle Fesih: İşçi ve İşveren Açısından
• İhbar Tazminatı: Şartları, Süreleri ve Hesaplama
• Kıdem Tazminatı Şartları ve Hesaplama: Kimler Hak Kazanır?