Kıdem tazminatı, işçinin aynı işverene bağlı çalışmasının karşılığı olarak iş ilişkisinin belirli şekillerde sona ermesi halinde ödenen tazminattır. Uygulamada en çok merak edilen sorular şunlardır: istifa eden işçi tazminat alabilir mi, hesaplama neye göre yapılır ve ödenmezse ne yapılmalıdır?

Bu yazımızda kıdem tazminatının şartlarını, istisnai halleri ve hesaplama esaslarını ele alıyoruz.

Kıdem Tazminatının Temel Şartları

• İşçinin aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olması
• İş sözleşmesinin kanunda öngörülen hallerden biriyle sona ermesi

Bir yıllık süre hesaplanırken aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen çalışmalar birleştirilir. Deneme süresi de kıdeme dahildir. İşyerinin devri halinde ise işçinin kıdemi devralan işveren nezdinde devam eder.

Hangi Hallerde Kıdem Tazminatına Hak Kazanılır?

İşveren Tarafından Fesih

İş sözleşmesinin işveren tarafından, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık dışındaki nedenlerle feshedilmesi halinde işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Performans düşüklüğü veya işletmenin ekonomik gerekleri gibi geçerli nedenlerle yapılan fesihlerde de kıdem tazminatı ödenir.

İşçinin Haklı Nedenle Feshi

Ücretin ödenmemesi veya geç ödenmesi, sigorta primlerinin hiç veya eksik yatırılması, çalışma koşullarının işçi aleyhine esaslı şekilde değiştirilmesi, işyerinde tacize uğrama gibi haklı nedenlerle sözleşmeyi fesheden işçi kıdem tazminatını talep edebilir.

İstifa Etse Dahi Tazminat Alınabilen Haller

• Erkek işçinin muvazzaf askerlik nedeniyle işten ayrılması
• Emeklilik veya yaş dışındaki emeklilik şartlarının (sigortalılık süresi ve prim günü) tamamlanması
• Kadın işçinin evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle işten ayrılması
• İşçinin ölümü halinde tazminatın yasal mirasçılarına ödenmesi

Önemli: Herhangi bir gerekçe göstermeden istifa eden işçi kural olarak kıdem tazminatına hak kazanamaz. İstifa dilekçesi imzalamadan önce durumunuzun haklı fesih kapsamına girip girmediğini mutlaka değerlendirin. İşyerinde baskı altında imzalatılan istifa dilekçelerinin geçersizliği ileri sürülebilir, ancak bu ayrı bir ispat sorunu doğurur.

Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Kıdem tazminatı, işçinin işe başladığı tarihten sözleşmenin sona erdiği tarihe kadar geçen her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden orantılı ödeme yapılır.

Giydirilmiş Ücret Nedir?

Hesaplamaya esas alınan ücret, çıplak brüt ücretten ibaret değildir. İşçiye düzenli olarak sağlanan aşağıdaki menfaatler de hesaba katılır:

• Yol ve yemek yardımı
• Düzenli ödenen ikramiye ve primler
• Yakacak, giyim ve konut yardımı
• Süreklilik arz eden diğer sosyal yardımlar

Arızi nitelikteki ödemeler ve fazla mesai ücreti ise giydirilmiş ücrete dahil edilmez. Ayrıca kıdem tazminatı için her yıl güncellenen bir tavan tutar uygulanır ve hesaplanan otuz günlük ücret bu tavanı aşamaz.

Zamanaşımı ve Faiz

Kıdem tazminatı alacağında zamanaşımı süresi, fesih tarihinden itibaren beş yıldır. Tazminatın geç ödenmesi halinde fesih tarihinden itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz talep edilebilir. Bu faiz oranı, diğer işçilik alacaklarına uygulanan yasal faizden yüksektir.

Kıdem Tazminatı Ödenmezse Ne Yapılmalı?

Kıdem tazminatı ödenmeyen işçinin dava açmadan önce arabulucuya başvurması zorunludur. Arabuluculuk aşamasında anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde alacak davası açılır.

Bu süreçte en kritik nokta, arabuluculuk masasına oturmadan önce alacak kalemlerinin doğru hesaplanmış olmasıdır. Arabuluculukta imzalanan anlaşma tutanağı ilam niteliğinde olduğundan, sonradan aynı alacak için dava açılamaz. İş sözleşmesi, bordrolar ve banka kayıtlarının sürecin başında toplanması bu nedenle önem taşır.

İşçilik alacaklarınız ve fesih süreciniz hakkında detaylı bilgi için İzmir iş hukuku avukatı sayfamızı inceleyebilir, hesaplama ve değerlendirme için büromuza ulaşabilirsiniz.