Mal Rejimi Sözleşmesi (Evlilik Sözleşmesi) Nedir? (TMK 202-205)

Mal rejimi sözleşmesi, halk arasında evlilik sözleşmesi olarak da bilinen, eşlerin malvarlıklarını hangi mal rejimine göre yöneteceklerini ve boşanma hâlinde nasıl paylaşacaklarını belirledikleri sözleşmedir. Türk Medeni Kanunu’nun 202 ve devamı maddelerinde düzenlenir. Bu rehberde yasal ve seçimlik mal rejimlerini, sözleşmenin ne zaman ve hangi şekilde yapıldığını, geçmişe etki yasağını, içeriğini, iptal sebeplerini ve konuya ilişkin Yargıtay kararlarını ayrıntılı biçimde ele alıyoruz.

Mal Rejimi Sözleşmesi Nedir?

Eşler bir mal rejimi sözleşmesi yapmazsa, aralarında yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Taraflar isterlerse, kanunda sayılan seçimlik rejimlerden birini mal rejimi sözleşmesiyle seçebilir. Sözleşme, evlilik birliği devam ederken malların yönetimini ve boşanmada tasfiyeyi doğrudan etkiler.

Yasal ve Seçimlik Mal Rejimleri

TMK m.203

Mal rejimi sözleşmesi, evlenmeden önce veya sonra yapılabilir. Taraflar, istedikleri mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir.

Kanunda sayılan seçimlik mal rejimleri şunlardır:

• Mal ayrılığı: Her eş kendi malvarlığı üzerinde tam yetkiye sahiptir; boşanmada kural olarak paylaşım olmaz.
• Paylaşmalı mal ayrılığı: Kural olarak mal ayrılığı geçerlidir; ancak aileye özgülenen bazı mallar belirli koşullarda paylaştırılabilir.
• Mal ortaklığı: Belirli mallar ortaklık malı sayılır ve eşler arasında ortak mülkiyete konu olur.

Taraflar bu rejimlerin dışında tümüyle yeni ve kanunda olmayan bir rejim oluşturamaz.

Şekil Şartı

TMK m.205

Mal rejimi sözleşmesi, noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Ancak, taraflar evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak da bildirebilirler. Mal rejimi sözleşmesinin taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanması zorunludur.

Buna göre sözleşme ya noterde düzenleme/onaylama yoluyla yapılır ya da evlenme başvurusu sırasında evlendirme memurluğuna yazılı bildirimle seçilir. Şekil şartına uyulmaması sözleşmeyi geçersiz kılar.

Ne Zaman Yapılır?

Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce, evlilik sırasında ya da sonrasında yapılabilir; eşler mevcut rejimi daha sonra kaldırabilir veya değiştirebilir. Evlenirken herhangi bir rejim seçilmezse yasal rejim (edinilmiş mallara katılma) uygulanır.

Geçmişe Etki Yasağı

Mal rejimi sözleşmesi kural olarak ileriye etkilidir; seçilen rejim, sözleşmenin yapıldığı tarihten itibaren uygulanır. Eşler, seçtikleri bir rejimi evlilik tarihine kadar geriye yürütemez. Bu sınırlama kamu düzenine ilişkindir ve sözleşme serbestisiyle aşılamaz. Eşler, geçmişe yönelik olarak ancak tasfiyeye ilişkin ayrı bir anlaşmayla (katılma alacağının düzenlenmesi gibi) hareket edebilir.

Sözleşmenin İçeriği ve Sınırları

Mal rejimi sözleşmesiyle hangi rejimin uygulanacağı ve kanunun izin verdiği ölçüde bazı ayrıntılar belirlenebilir. Ancak sözleşme; kanuna, ahlaka ve kişilik haklarına aykırı olamaz, muvazaalı (danışıklı) yapılamaz ve kanunda olmayan bir rejim yaratamaz. Nafaka, velayet gibi kamu düzenine ilişkin konular bu sözleşmeyle bağlayıcı biçimde düzenlenemez.

İptal ve Geçersizlik Sebepleri

• Şekil eksikliği: Noter düzenleme/onaylama veya evlenme başvurusundaki yazılı bildirim şartına uyulmaması.
• İrade sakatlığı: Hata, hile veya korkutma ile sözleşmenin yapılması.
• Muvazaa: Gerçek iradeyi yansıtmayan danışıklı sözleşme.
• Ehliyetsizlik veya tipe aykırılık: Taraflardan birinin ehliyetsiz olması ya da kanunda olmayan bir rejim seçilmesi.

İptal davası aile mahkemesinde görülür. Mal paylaşımının yasal rejimdeki işleyişi için Boşanmada Mal Paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Yargıtay Kararları

Yalnızca Yasal Rejim Geçmişe Yürütülebilir

Eşler, kanunun tanıdığı sınırlı geçiş imkânı dışında, seçtikleri rejimi evlilik tarihine kadar geriye yürütemez; geçmişe etkili olarak yalnızca yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi seçilebilir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2012/11466, K. 2013/8552, T. 06.06.2013).

Geriye Götürme Yasağı Kamu Düzenindendir

Yasal rejime tabi eşler, mal rejimi sözleşmesiyle yeni bir rejimi evlilik tarihine götüremez; bu sınırlama kamu düzenine ilişkin olduğundan sözleşme serbestisiyle aşılamaz (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2012/13166, K. 2013/7003, T. 13.05.2013).

Karar özetleri bilgilendirme amaçlıdır. Güncel içtihat ve kararların tam metni için resmî kaynakların esas alınması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Evlilik sözleşmesi ile mal rejimi sözleşmesi aynı şey mi?

Evet. Halk arasında evlilik sözleşmesi denilen belge, hukuken mal rejimi sözleşmesidir ve yalnızca malvarlığı rejimini düzenler.

Hangi mal rejimleri seçilebilir?

Mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı seçilebilir. Seçim yapılmazsa yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma uygulanır.

Sözleşme nerede ve nasıl yapılır?

Noterde düzenleme veya onaylama yoluyla yapılır. Alternatif olarak evlenme başvurusunda rejim yazılı biçimde bildirilebilir.

Evlendikten sonra sözleşme yapılabilir mi?

Evet. Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce, evlilik sırasında veya sonrasında yapılabilir; sonradan değiştirilebilir de.

Sözleşme geçmişe etkili olur mu?

Kural olarak hayır. Seçilen rejim ileriye etkilidir; yeni bir rejim evlilik tarihine geriye yürütülemez.

Sözleşmeyle nafaka veya velayet düzenlenebilir mi?

Hayır. Mal rejimi sözleşmesi yalnızca malvarlığı rejimini düzenler; nafaka ve velayet gibi kamu düzenine ilişkin konular bu sözleşmeyle bağlayıcı biçimde belirlenemez.

Mal rejimi sözleşmesi iptal edilebilir mi?

Şekil eksikliği, irade sakatlığı, muvazaa, ehliyetsizlik veya tipe aykırılık hâllerinde iptal edilebilir. Dava aile mahkemesinde görülür.

İlgili konular: Aile Konutu Şerhi, Ziynet Eşyası Davası, Anlaşmalı Boşanma Davası.

Hukuki Destek İçin İletişime Geçin

Mal rejimi sözleşmesinin ihtiyaçlarınıza uygun ve geçerli biçimde hazırlanması önemlidir. Av. Faruk Durak Hukuk Bürosu (İzmir, Bornova) ile iletişime geçebilir veya 0532 179 81 51 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosya kendi somut koşulları içinde değerlendirilmelidir; süreç için bir avukattan destek alınması önerilir.